Geçtiğimiz haftalarda “Otomotiv Düştü, Sıra Rüzgarda mı?” başlıklı yazıda, Avrupa Birliği’nin “Made in Europe” yaklaşımının Türk rüzgar yan sanayisi için ne anlama gelebileceğini ve Gümrük Birliği’nin bizi bu süreçte ne kadar koruyabileceğini / koruyamayacağını tartışmıştım. O yazıda konuyu ağırlıklı olarak bir sanayi politikası ve ticaret müzakeresi meselesi olarak ele almış, çözümün de “Made in Europe” karşısına “Made with Europe” yaklaşımı ile, Türkiye’yi Avrupa sanayisinin bir parçası olarak anlatmaktan geçtiğini savunmuştum.

BBC Türkçe’nin 6 Kasım tarihli Brüksel kaynaklı haberi, bu tartışmaya o yazıda yeterince yer veremediğim bir boyut eklediğini fark ettim. Haberin başlığı “AB’nin stratejik uyum talebi Türkiye için yeni bir engel olur mu?” şeklinde ve ilk bakışta tamamen bir dış politika haberi gibi görünüyor. Fakat satır aralarını okuduğumuzda, Made in Europe’a dahil olma talebimizin artık yalnızca sanayi ve ticaret başlıklarında değil, AB’nin dış politika önceliklerine ne kadar uyum sağladığımız üzerinden de değerlendirileceğini görüyoruz.

Bu yazıda, yine yan sanayici şapkamla, haberi rüzgar sektörü açısından okumaya ve bir önceki yazıda kurduğumuz çerçeveyle birleştirmeye çalışacağım.

Stratejik uyum nedir, nasıl ölçülüyor?

AB’nin genişleme sürecinde “stratejik uyum” olarak adlandırdığı kavram, aslında uzun yıllardır var olan ve oldukça basit bir yöntemle ölçülen bir gösterge. Aday ülkenin, AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi tarafından birlik adına yapılan açıklamalara ve AB’nin uyguladığı yaptırım kararlarına ne ölçüde katıldığına bakılıyor; katılım oranı da uyum oranı olarak raporlanıyor. Haberde altı çizilen önemli bir detay, bu katılımın anlık olmasının zorunlu olmaması; isteyen ülke geriye dönük katılım bildirerek oranını yükseltebiliyor.

Asıl yenilik ölçüm yönteminde değil, bu oranın artık neye bağlandığında. Avrupa Komisyonu, aday ülkelerin üyelikten önce AB program ve politikalarına kademeli olarak dahil edilmesini öngören “kademeli entegrasyon” yaklaşımını stratejik uyum şartına bağlama niyetinde. Yüksek Temsilci Kaja Kallas’ın 4 Kasım’daki açıklaması, bunun bir prosedür egzersizi olmadığını, esas meselenin “tehditleri AB ile aynı şekilde görüp görmemek olduğunu ifade ediyor”. Aday ülke diplomatlarının aktardığına göre ise toplantılarda “ya bizimlesiniz ya da başkalarıyla” söylemi giderek daha belirgin hale geliyor.

Türkiye açısından tablo maalesef iç açıcı değil:

Gösterge	Değer
Müzakerelerin ilk yıllarında uyum oranı	%80’e yakın
Bugünkü uyum oranı (son yayınlanan Avrupa Komisyonu verisi)	%4
Aday ülkeler arasındaki konum	En düşük (Sırbistan %63, Gürcistan %38)
Batı Balkan ülkeleri	%100
Ukrayna / Moldova	%99 / %91

Komisyon’un son Türkiye Raporu’nda, Türkiye’nin AB üyeliği hedefini dile getirmesine rağmen Ortak Dış ve Güvenlik Politikası’na uyumu geliştirme yönünde çaba göstermediği tespiti yer alıyor. Haberin bizi doğrudan ilgilendiren bölümü ise şu: Brüksel’de, stratejik uyumun sağlanmaması halinde Türkiye’nin öncelikli beklentileri arasında yer alan Gümrük Birliği güncellemesi ve “Made in EU” kapsamına dahil olma konularının olumsuz etkilenebileceği değerlendiriliyor. Hatta vize muafiyeti gibi doğrudan ilgisi olmayan başlıklarda dahi bu şartın bir engel olarak öne sürülebileceği yorumları yapılıyor.

Made in Europe ile bağlantı nerede?

Önceki yazımda Industrial Accelerator Act ve Net-Zero Industry Act üzerinden şunu anlatmaya çalışmıştım: AB, kamu alımlarında, yenilenebilir enerji ihalelerinde ve sanayi desteklerinde Avrupa’da üretilmiş olmayı giderek daha belirleyici bir kriter haline getiriyor ve rüzgar türbini ile bileşenleri bu kapsamın tam merkezinde yer alıyor. Türkiye’nin talebi ise Gümrük Birliği’nin bir parçası olarak bu tanımın içinde sayılmak; Ticaret Bakanlığı bu talebi AB yetkilileriyle görüştüğünü kamuoyuyla paylaşmıştı.

6 Kasım itibarıyla dosya henüz Avrupa Parlamentosu’nda komite aşamasında ve Türk menşeli bileşenlerin ya da Türkiye’deki üretim aşamalarının nasıl tanınacağı netleşmiş değil. Yani müzakere masası hâlâ açık. BBC haberinin bize gösterdiği, bu masaya sanayi ve ticaret dosyalarının yanına bir de dış politika dosyasının konulmakta olduğu.

Bir rüzgar türbini kulesinin ya da nacelle bileşeninin Avrupa ihalesinde “Avrupa menşeli” sayılıp sayılmayacağı, dolaylı da olsa, Ankara’nın AB’nin dış politika kararlarına ne ölçüde eşlik ettiğine bağlanabilecek.

Burada bir ayrımı doğru yapmamız gerekiyor. Mevcut Made in Europe metinlerinde “stratejik uyum” diye bir madde yok; bağlantı hukuki değil, siyasi nitelikte. Ancak Brüksel’in kademeli entegrasyonu uyuma bağlama niyeti açıkça ifade edildiğine göre, bu siyasi bağlantının müzakereler sırsında bir ön koşula dönüşmesi bana oldukça olası görünüyor.

Rüzgar yan sanayisi için ne anlama geliyor?

Önceki yazıda sıraladığım riskler (ihale erişimi, kamu desteklerinden dışlanma, yatırım kayması, tedarikçi ve insan kaynağı kaybı) geçerliliğini koruyor. Stratejik uyum tartışması bu risklerin üzerine ek baskılar getiriyor gibi görünüyor.

Avrupa menşeli sayılmama ihtimali artıyor. Türkiye’deki kule, kanat, jeneratör ve mekanik bileşen üreticilerinin ana müşterisi Avrupalı türbin üreticileri. Made in Europe yürürlüğe girdiğinde bu üreticilerin ihale puanı kaybetmemek için tedarik zincirlerini AB içine çekmek isteyebilirler. Türkiye kapsam dışında kalırsa bu kayış kademeli ama kalıcı olur; stratejik uyum şartı ise kapsam dışında kalma ihtimalini maalesef artırıyor.

Çin’in boşluk doldurma kapasitesi. Avrupa’nın kapıları Çin’e kapanıyor; Birleşik Krallık Mart 2026’da Ming Yang’ın İskoçya’da kurmayı planladığı 1,5 milyar sterlinlik türbin fabrikasını ulusal güvenlik gerekçesiyle engelledi. Aynı dönemde Çin’in türbin ihracatı 2025 yılında %48,9 arttı. Avrupa’ya giremeyen bu kapasitenin Türkiye, Orta Asya, Afrika ve Latin Amerika gibi pazarlara yönelmesi bekleniyor. Hem Avrupa pazarının dışında kalmak hem de kendi iç pazarımızda Çin fiyat baskısıyla karşılaşmak, sanayiciler olarak üzerinde düşünmemiz gereken en kötü senaryo.

Yatırım kararlarının ertelenmesi. Avrupalı üreticilerin Türkiye’de kapasite büyütme veya yeni bileşen hattı kurma kararlarının, menşe statüsü netleşene kadar beklemeye alınması doğal. Belirsizliğin kendisi de bir maliyet olarak karşımıza şimdiden çıkıyor.

Kendi yerlilik politikamızla olası çatışma. YEKA ihalelerinde yerlilik oranları sevindirici seviyelere ulaştı. Avrupa kendi içine kapanırken Türkiye de aynı refleksle hareket ederse, iki pazar arasında sıkışmış ve ölçek ekonomisinden uzaklaşmış bir sanayi ile karşı karşıya kalabiliriz. Türk rüzgar yan sanayisinin büyüme matematiği yalnızca iç pazarla değil, iç pazar ve Avrupa ihracatının toplamıyla kuruldu; bu denklemin ikinci terimi şimdi siyasi bir koşula bağlanıyor.

Peki ne yapabiliriz?

Önceki yazıda “Made in Europe” karşısına “Made with Europe” tezini koymuş; Türkiye’yi Avrupa’nın rakibi olarak değil, Avrupa sanayisinin üretim derinliği olarak anlatmamız gerektiğini savunmuştum. BBC haberi bu tezi değiştirmiyor; aksine aciliyetini artırıyor. Üç farklı muhatap için üç ayrı başlık altında düşünmek faydalı olabilir.

Sanayici olarak: Menşe belgelendirme ve tedarik zinciri şeffaflığı konusunda hazırlığımızı bugünden yapmamız gerekiyor. AB’nin “Avrupa menşeli” tanımı netleştiğinde, üretim aşamalarını, işçilik oranını ve karbon verisini kanıtlanabilir şekilde ortaya koyabilen firmalar masada kalacak. Bunun yanında tek pazara bağımlılığı azaltmak için Hindistan, Körfez ve Orta Asya gibi bölgelerdeki projelerle ilişki kurmaya başlamanın zamanı geldiğini düşünüyorum; Avrupa kapanırsa Çin’in yöneleceği pazarlarda Türk sanayicisinin de bulunması gerekiyor.

Sektör örgütleri olarak: Made in Europe dosyasını yalnızca Ticaret Bakanlığı’nın gündemine bırakmamamız gerektiği kanaatindeyim. WindEurope gibi Avrupalı sektör örgütleriyle ortak bir teknik pozisyon geliştirmek, Avrupa’nın 2030 hedefleri için Türkiye kapasitesi olmadan kule ve bileşen tedarikinin yeterli olmayacağını sayılarla göstermek mümkün. Siyasi bir şartı aşmanın belki de en etkili yolu, Avrupalı sanayicinin bizi kendi tedarik güvenliği için talep eder hale gelmesi.

Kamu politikası açısından: Stratejik uyum oranının %4 ilan edilmesi, nedenleri ve sonuçlarını tartışmak bu yazının sınırlarını aşıyor. Ancak bu neticenin sanayiye yansıyan maliyetinin görünür hale gelebileceği ihtimalini dillendirmek durumundayız. Rüzgar yan sanayisi, otomotivin aksine otuz yıllık bir Avrupa entegrasyonunun üzerinde oturmuyor; henüz ölçek kazanıyor ve pazar kurallarının yazıldığı bu birkaç yıllık dönemde dışarıda kalırsa geri dönüşü zor olacaktır.

Sonuç yerine

İlk yazının sorusu “sıra rüzgarda mı?” idi. BBC haberinden sonra soruyu biraz değiştirmemiz gerektiğini düşünüyorum: rüzgar yan sanayisi, kendi kontrolünde olmayan bir dış politika değerlendirmesinin faturasını ödemek durumunda kalacak mı? Rüzgarda teknoloji ve kalite açısından bir eksiğimiz yok iken sektörel konumumuzun Brüksel’de sanayi kriterlerinin yanında siyasi bir gözle de değerlendirilecek olması son derece can sıkıcı.

Bu yazı, “Otomotiv Düştü, Sıra Rüzgarda mı?” başlıklı yazının devamı niteliğindedir.

Yararlanılan Referanslar:

1. AB’nin stratejik uyum talebi Türkiye için yeni bir engel olur mu? — BBC Türkçe, Güven Özalp, 6 Kasım 2026
   https://www.bbc.com/turkce/articles/c64g11lx8jyzo
2. Bugün sipariş var, yarın pazar yok: Avrupa’nın yeni sanayi kuralı Türk fabrikalarını nasıl etkileyecek? — Sanayi Gazetesi, 6 Kasım 2026
   https://sanayigazetesi.com.tr/bugun-siparis-var-yarin-pazar-yok-avrupanin-yeni-sanayi-kurali-turk-fabrikalarini-nasil-etkileyecek/
3. UK Government blocks Chinese firm’s plan for world’s largest wind turbine factory in Scotland — STV News, Mart 2026
   https://news.stv.tv/scotland/uk-government-blocks-chinese-firms-plan-for-worlds-largest-wind-turbine-factory-in-scotland
4. Çin’in rüzgâr türbini ihracatı yüzde 48,9 arttı — CGTN Türk
   https://www.cgtnturk.com/cinin-ruzgar-turbini-ihracati-yuzde-489-artti
   
5. Otomotiv Düştü, Sıra Rüzgarda mı? — iskenderkokey.com, 20 Ekim 2026
   https://iskenderkokey.com/2026/10/20/otomotiv-dustu-sira-ruzgarda-mi/