Bu serinin ilk yazısında, otomotiv için varılan Almanya–Fransa uzlaşısının “Made in Europe” tanımına Birleşik Krallık’ı dahil ederken, Gümrük Birliği’nin otuz yıllık ortağı Türkiye’yi dışarıda bıraktığını ele almıştım. İkinci yazıda ise bu tanıma dahil olma talebimizin, AB’nin “stratejik uyum” beklentisi üzerinden siyasi bir koşula bağlanma ihtimalini tartışmıştım.
12 Kasım 2026’da Avrupa ve Birleşik Krallık enerji sektörünün 47 kuruluşu, iki tarafın liderlerine hitaben ortak bir mektup kaleme aldı. Mektup, 20 Kasım’da Brüksel’de yapılacak AB–Birleşik Krallık zirvesinde iki tarafın Emisyon Ticaret Sistemlerinin (ETS) birbirine bağlanmasını ve bunun sonucunda Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’ndan (SKDM, yaygın adıyla CBAM) karşılıklı muafiyetin hızla hayata geçirilmesini talep ediyor. İmzacılar arasında WindEurope, RenewableUK, Vestas, Siemens Gamesa, Ørsted ve GE Vernova gibi rüzgar sektörünün yakından tanıdığımız isimleri de yer alıyor.
İlk bakışta bu, iki taraf arasındaki teknik bir karbon piyasası düzenlemesi gibi görünüyor. Ancak serinin önceki iki yazısıyla birlikte okuduğumuzda, Birleşik Krallık’a “Made in Europe” tanımından sonra ikinci bir kapının daha açılmakta olduğunu görüyoruz. Bu yazıda, yine yan sanayici şapkamla, mektubun ne istediğini, takvimin nasıl işleyebileceğini ve bütün bunların Türk rüzgar sanayisi açısından ne anlama geldiğini değerlendirmeye çalışacağım.
Mektup ne istiyor?
Mektup, AB tarafında Komisyon Başkanı von der Leyen ile ilgili komiserlere, Birleşik Krallık tarafında ise Başbakan ve enerji bakanlığına hitaben yazılmış ve dört başlıkta toplanabilecek talepler içeriyor.
ETS bağlantısı ve karşılıklı CBAM muafiyeti: İmzacılar, zirvede ETS bağlantı anlaşmasının sonuçlandırılmasını ve uygulama için iddialı, net bir takvim açıklanmasını bekliyor. Gerekçe olarak daha büyük bir karbon piyasasının ortak faydası ve CBAM’ın temiz enerji ticareti üzerindeki olumsuz etkilerinin ortadan kalkması gösteriliyor.
Elektrik ticareti: İki taraf arasındaki sınır ötesi elektrik ticaretinin daha verimli hale getirilmesi için pragmatik bir yaklaşım talep ediliyor. Enterkonnektör işletmecilerinin ve iletim sistemi operatörlerinin imzacılar arasındaki ağırlığına baktığımızda, mektubun asıl itici gücünün bu başlık olduğunu söylemek yanlış olmaz.
Kuzey Denizleri işbirliği: Birleşik Krallık’ın, 2028’de ev sahipliği yapacağı Kuzey Denizi Zirvesi öncesinde Kuzey Denizleri Enerji İşbirliği’ne (NSEC) tam üye olması öneriliyor. Bunun tedarik zincirinin gelişimini ve teknoloji maliyetlerinin düşmesini destekleyeceği ifade ediliyor.
“Güvenilir ortak” tanımı: Bizim açımızdan en dikkat çekici talep ise son paragrafta yer alıyor: AB ve Birleşik Krallık’ın, yüksek düzeyde bütünleşmiş değer zincirlerine dayanarak, Avrupa’nın temiz teknoloji ve şebeke tedarik zincirlerinin güçlendirilmesinde birbirlerini güvenilir ortak olarak tanımaları isteniyor.
Mektupta karbon piyasasından çok daha fazlası var: Avrupa rüzgar sektörünün en büyük kuruluşları, temiz teknoloji tedarik zincirinde “güvenilir ortak” olarak Birleşik Krallık’ı işaret ediyor.
Sonuç ne zaman alınabilir?
Basına yansıyan bilgilere göre müzakereler tamamlanmış durumda ve anlaşmanın 20 Kasım’daki zirvede duyurulması bekleniyor. Ancak duyuru ile fiili muafiyet arasında, iki tarafta da tamamlanması gereken hukuki adımlar bulunuyor.
Tarafların anlaşmayı yürürlük öncesinde geçici olarak uygulama imkânı da bulunuyor. Bu yola başvurulmazsa, fiili muafiyetin 2027’nin ikinci yarısından önce başlamasını beklemek bana gerçekçi görünmüyor; resmî bir tarih ise henüz açıklanmış değil. Mektubun “iddialı ve net bir takvim” talebini bu çerçevede okumak gerekiyor: AB ve UK merkezli meslektaşlarımız, siyasi mutabakatın hukuki süreçte zaman kaybetmesinden endişe ediyor.
Birleşik Krallık sanayicisi rekabet avantajı kazanır mı?
Bu soruya kime kıyasla sorduğumuza göre iki farklı cevap vermek gerekiyor.
AB üreticisine kıyasla bir avantajdan söz etmek mümkün değil. Muafiyetin gerekçesi, Birleşik Krallık’taki üreticinin karbon bedelini zaten kendi ETS’i içinde ödüyor olması. Bağlantıyla birlikte iki piyasadaki fiyatların birbirine yaklaşması bekleniyor; nitekim Birleşik Krallık’taki eleştiriler de karbon maliyetinin AB seviyesine doğru yükseleceği noktasında toplanıyor. Dolayısıyla ortaya çıkan sonuç bir ayrıcalık değil, eşit bir rekabet zemini.
Üçüncü ülke üreticilerine kıyasla ise tablo değişiyor. CBAM kapsamındaki bir ürünü AB’ye satan üçüncü ülke üreticisi; gömülü emisyonunu hesaplamak, doğrulatmak ve alıcısına raporlamak, alıcısı da buna göre sertifika satın almak durumunda. Birleşik Krallık menşeli ürün için bu yükümlülüklerin tamamı ortadan kalkacak. Birleşik Krallık hükümetinin hesabına göre muafiyet, ihracatçıları 2030’a kadar yaklaşık 800 milyon sterlinlik CBAM ödemesinden kurtarıyor. Ancak asıl kazanımın bu rakamdan çok, Avrupalı alıcının gözünde “CBAM yükü taşımayan tedarikçi” konumuna geçmek olduğunu düşünüyorum.
Burada, ilk yazıda değindiğim bir noktayı hatırlamakta fayda var: otomotiv uzlaşısında “Made in Europe” tanımına AB27 ve Avrupa Ekonomik Alanı ülkelerinin yanında Birleşik Krallık da dahil edilmişti. Şimdi aynı ülke, karbon maliyeti cephesinde de AB iç pazarına en yakın konuma geçiyor. Yani AB’den ayrılmış bir ülke, sanayi politikasının iki ana ekseninde de “içeride” sayılırken, Gümrük Birliği üyesi Türkiye her iki eksende de üçüncü ülke konumunda kalıyor.
Türk rüzgar sanayisi için ne anlama geliyor?
Bu gelişmeyi “iki taraf arasındaki bir düzenleme, bizi ilgilendirmez” diyerek geçmek mümkün; ancak üç nedenle bunun doğru bir okuma olmadığını düşünüyorum.
CBAM’ı çoğunlukla demir-çelik, çimento ve alüminyum üreticilerinin meselesi olarak konuşuyoruz. Oysa düzenlemenin ürün listesinde, kuleleri de içeren 7308 pozisyonundaki çelik konstrüksiyonlar yer alıyor ve 1 Ocak 2026’dan bu yana mali yükümlülük dönemi işliyor. Yani Türkiye’den AB’ye giden bir türbin kulesi bugün CBAM kapsamında bir ürün. Nacelle ve mekanik bileşenlerde durum ürünün gümrük tarife pozisyonuna göre değişiyor; ancak kapsamın alt ürünlere doğru genişletilmesi de Brüksel’in gündeminde.
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026’da yürürlüğe girdi ve bu önemli bir adım. Bununla birlikte pilot dönem 2026–2027 yıllarını kapsıyor, 2026’da yalnızca raporlama yükümlülüğü bulunuyor ve tahsisatların tamamı ücretsiz dağıtılıyor. Fiilen ödenen bir karbon bedeli oluşmadığı sürece, AB tarafında CBAM yükümlülüğünden düşülebilecek bir tutar da oluşmuyor. Birleşik Krallık örneği ise muafiyete giden yolun, olgun ve AB ile fiyat yakınsaması sağlamış bir ETS’den ve bunun üzerine kurulan bir bağlantı anlaşmasından geçtiğini gösteriyor.
“Güvenilir ortak” tanımı biz olmadan yazılıyor. İkinci yazıda, Brüksel’deki “ya bizimlesiniz ya da başkalarıyla” söyleminin sanayi dosyalarına nasıl yansıyabileceğini tartışmıştım. Bu mektup, aynı söylemin sektör tarafındaki karşılığını gösteriyor: WindEurope’un ve ana müşterilerimiz olan türbin üreticilerinin de aralarında bulunduğu kuruluşlar, temiz teknoloji tedarik zincirinde güvenilir ortaklığın çerçevesini AB ve Birleşik Krallık üzerinden çiziyor. Mektubun Türkiye’yi dışlamak gibi bir amacı elbette yok; ancak ilk yazıda altını çizdiğim gibi, dışarıda kalmamız için kimsenin bizi özellikle hedef alması gerekmiyor, tanımın biz olmadan yapılması yeterli oluyor.
“Made in Europe” tanımı, CBAM muafiyeti ve “güvenilir ortak” statüsü: üç ayrı dosyada da Birleşik Krallık içeride, Türkiye ise üçüncü ülke konumunda.
Peki ne yapabiliriz?
Önceki iki yazıda savunduğum “Made with Europe” yaklaşımı geçerliliğini koruyor. Bu mektup, o yaklaşımın karbon başlığını da içermesi gerektiğini gösteriyor. Yine üç muhatap üzerinden düşünmek faydalı olabilir.
Sanayici olarak, karbon verisini, kalite belgesi kadar temel bir ticari gereklilik olarak görmemiz gerekiyor. Kule üreticilerimiz için bu zaten bugünün konusu; diğer bileşen üreticilerinin de kapsam genişlemesini beklemeden, kullandıkları çeliğin ve kendi proseslerinin gömülü emisyonunu doğrulanabilir şekilde ortaya koyabilecek altyapıyı kurmaları yerinde olacaktır. Birleşik Krallık’lı rakibin bu yükten muaf olacağı bir pazarda, verisini hızlı ve güvenilir sunabilen tedarikçi olmak aradaki farkı büyük ölçüde kapatabilir.
Sektör örgütleri olarak, bu mektup, Avrupalı sektör örgütlerinin ortak bir metin etrafında ne kadar geniş bir koalisyon kurabildiğini gösteriyor. İmzacılar arasında Türkiye’de üretim yapan ya da Türkiye’den tedarik eden türbin üreticileri de bulunuyor. Benzer bir ortak metnin Türkiye için de kaleme alınmasını, yani Türkiye’nin Avrupa rüzgar tedarik zincirindeki yerinin aynı kuruluşların imzasıyla Brüksel’e anlatılmasını hedeflememiz gerektiği kanaatindeyim. İkinci yazıda ifade ettiğim gibi, en etkili yol Avrupalı sanayicinin bizi kendi tedarik güvenliği için talep eder hale gelmesi.
Kamu politikası açısından: Türkiye ETS’sinin AB ETS’i ile uyumlu biçimde kurgulanmış olması doğru bir başlangıç. Bir sonraki adımın, pilot dönem sonrasına ilişkin takvimin netleştirilmesi ve AB ile ETS bağlantısı hedefinin Gümrük Birliği’nin güncellenmesi gündemine açık bir başlık olarak eklenmesi olduğunu düşünüyorum. Birleşik Krallık örneği, bu yolun uzun ama yürünebilir olduğunu gösteriyor.
Sonuç yerine
Serinin ilk yazısında “sıra rüzgarda mı?” diye sormuş, ikincisinde bu sorunun siyasi boyutunu ele almıştım. Bu mektup soruya üçüncü bir boyut ekliyor: Avrupa, kimin “içeride” sayılacağını yalnızca menşe tanımıyla değil, karbon piyasasına bağlılık üzerinden de belirliyor. Birleşik Krallık bu kapıları birer birer açarken, bizim hangi kapının önünde beklediğimizi ve o kapı için hazırlığımızın ne durumda olduğunu kendimize sormamız gerekiyor. 20 Kasım’daki zirvenin sonuçlarını bu gözle izlemekte fayda var.
Bu yazı, “Otomotiv Düştü, Sıra Rüzgarda mı?” ve “Sıra Rüzgarda mı? (II): Ya Bizimlesiniz ya da Başkalarıyla” başlıklı yazıların devamı niteliğindedir.
Yararlanılan Referanslar:
- Ortak sektör mektubu: AB–Birleşik Krallık zirvesi öncesinde ETS bağlantısı ve karşılıklı CBAM muafiyeti çağrısı — 47 imzacı, 12 Kasım 2026
- EU and UK set to link carbon markets in major post-Brexit deal — Euronews, 6 Kasım 2026
https://www.euronews.com/2026/11/06/eu-and-uk-set-to-link-carbon-markets-in-major-post-brexit-deal - EU Close to Deal to Link UK Carbon Market After Brexit Split — Bloomberg / Energy Connects, Kasım 2026
https://www.energyconnects.com/news/utilities/2026/november/eu-close-to-deal-to-link-uk-carbon-market-after-brexit-split/ - UK-EU Summit November 20: ETS Deal on the Table, CBAMs Unchanged — CBAM Guide, 12 Ekim 2026
https://cbamguide.com/news/2026-10-12-uk-eu-summit-november-20-ets-link-uk-cbam/ - AB–Birleşik Krallık ETS bağlantısı: süreç özeti — ICAP
https://icapcarbonaction.com/en/node/1093 - CBAM goods list (2023/956 sayılı Tüzük, Ek I) — CBAM Guide
https://cbamguide.com/compliance/cbam-goods-list/ - Türkiye’s Carbon Market Board clarifies initial national ETS pilot design — ICAP, Eylül 2026
https://icapcarbonaction.com/en/news/turkiyes-carbon-market-board-clarifies-initial-national-ets-pilot-design - Karbon geliri sertifika maliyetine dönüşebilir — Dünya Gazetesi
https://www.dunya.com/surdurulebilir-dunya/karbon-geliri-sertifika-maliyetine-donusebilir-haberi-842535
Bir Cevap Yazın